Project 2026: Vergeten Brabantse Gildeschatten
Van 11 april t/m 25 oktober 2026 is de tentoonstelling Vergeten Brabantse Gildeschatten te zien in museum Het Gouverneurshuis in Heusden. Deze expositie vraagt aandacht voor een grote variëteit aan bijzondere objecten die thuishoren binnen de schuttersgilden, maar die in de loop der tijd uit het bezit van deze gilden zelf verdwenen zijn. Denk hierbij aan bijvoorbeeld schitterend gildezilver, kleurrijke vaandels, eeuwenoude oorkondes en traditionele wapens.
Deze voor de gilden vaak iconische objecten bevinden zich nu bij musea, archieven en andere erfgoedinstellingen, maar ook in kerken, gemeentehuizen of bij particulieren. In veel gevallen zijn deze Brabantse gildeschatten aan het zicht van het grote publiek onttrokken, iets waar deze tentoonstelling verandering in heeft gebracht.
Dat de expositie heeft plaatsgevonden in museum Het Gouverneurshuis in Heusden is geen toeval. Heusden is namelijk de thuisbasis van het voormalige Sint-Jorisgilde. Dit gilde is terug te vinden in bronnen uit de veertiende eeuw en is daarmee een van de oudste schuttersgilden van Nederland. Bij de opheffing van dit gilde in 1905 ontstond volop rumoer toen de bezittingen van het gilde verkocht werden, waardoor dit erfgoed ver van Heusden dreigde te raken. Dit leidde tot een heus protest, wat zelfs de landelijke pers haalde. De commotie wierp zijn vruchten af en de meest kostbare objecten konden uiteindelijk in Heusden blijven. Een gildekastje uit de zestiende eeuw, een fraaie drinkhoorn en een groot aantal hoofdmanpenningen bevinden zich tegenwoordig als bruikleen van het Rijk in het museum in Heusden.
Drinkhoorn van het SintJorisgilde te Heusden uit de late 16e eeuw. (Ossenhoorn met zilverbeslag.Collectie: Museum Het Gouverneurshuis, Heusden)
Op de tentoonstelling Vergeten Brabantse Gildeschatten werden voorwerpen getoond die afkomstig zijn uit vrijwel geheel Brabant. Met een grote verscheidenheid aan voorwerpen en bruiklenen uit onder andere Bergen op Zoom, Breda, ’s-Hertogenbosch, Tilburg, Roosendaal, Uden en de Belgische provincie Antwerpen werd de bezoeker verrast en zich kon je je onderdompelen in de rijke historie van de Brabantse schuttersgilden. De ontwikkeling van de Brabantse gilden door de eeuwen heen stond in de tentoonstelling centraal, evenals hun religieuze en sociaal-maatschappelijke waarden en de verschillende functies van de verschillende gildebroeders en hun kenmerkende attributen.
Ook werden de tradities en de vernieuwingsprocessen ten behoud van die tradities in beeld worden gebracht aan de hand van fotoreportages en beeldende kunst. Het project wilde een breed publiek kennis laten maken de Brabantse schuttersgilden en hiermee belangstelling en enthousiasme wekken voor deze eeuwenoude, maar nog steeds springlevende traditie en de noodzaak van het behoud hiervan. Op deze manier kunnen ook de jongere generaties en nieuwe Nederlanders vertrouwd raken met dit belangrijke, immateriële erfgoed.
In het verlengde van de tentoonstelling werden diverse activiteiten georganiseerd, zowel tijdens de opening als gedurende de maanden dat de expositie te zien was. Denk aan lezingen, workshops, jeugdeducatie, demonstraties trommen, kruisboogschieten en vendelzwaaien, en een ambachtsmarkt.
De opening van de tentoonstelling vond plaats op zaterdag 11 april 2026 en werd verricht door de Commissaris van de Koning, Ina Adema. Het was een waar spektakel. Na een samenkomst in de nabijgelegen kerk voor het officiële gedeelte werd in optocht en onder tromgeroffel naar het museum lopen. Een kleurrijke erehaag van hoofdvaandels werd gevormd voor de CdK, gevolgd door de overheid: als het ware een levend museum met al dat zilver op straat! In en rond het museum gaan de festiviteiten door.
Een belangrijk onderdeel van het project Vergeten Brabantse Gildeschatten is om ook kinderen kennis te laten maken met de Brabantse schuttersgilden. Basisschoolleerlingen uit de omgeving werden uitgenodigd worden om de tentoonstelling te bezoeken. Er werd een workshop gehouden waarbij kinderen hun eigen schild konden ontwerpen en graveren. Tevens was er een leuke doorlopende activiteit met Lego om kinderen te enthousiasmeren voor deze eeuwenoude traditie.
Voor de tentoonstelling heeft Thomas Pasternak twee mascottes van Lego ontworpen en gebouwd: “Wieske de Tamboer” en “Toontje de Koning”. Aan de hand van Wieske en Toontje worden de kinderen meegenomen op speurtocht door de expositiezalen.
Mascottes “Wieske de Tamboer” en “Toontje de Koning” van Lego.
Uiteindelijk is in het kader van dit project een wereldrecord gebroken.
Zie https://www.youtube.com/watch?v=nFoLlilQXtg
Een artikel over tromgeroffel en vlagvertoon van Brabantse gilden is hier te lezen.
Fotograaf Ad Hartjes heeft het wereldrecord vastgelegd in prachtige foto's. Ze zijn hier te bekijken.
Kortom
Vergeten Brabantse Gildeschatten is een onvergetelijk project geworden.